De status van het corpus mits.pp

Het corpus mits.pp is het gegevensbestand voor het promotieonderzoek van Bartie Thijs (2026). Het proefschrift, uitgegeven in de dissertatiereeks van de Landelijke Onderzoeksschool Taalwetenschap (LOT), heeft als titel “Mits.pp in context; constructievorming, expansie, reductie en betekenisontwikkeling van de combinatie mits + onvoltooid deelwoord (pp), periode 1450-1700.” Promotores waren Prof.dr. L.J. de Vries en Prof.dr. J.M. Koppenol, copromotor Dr. P.H. Moser, alle drie verbonden aan de VU Amsterdam. De promotiecommissie bestond uit Prof.dr.mr. R.J. Allan (VU Amsterdam), Prof.dr. B. Los (University Edinburgh), Prof.dr. F. Van de Velde (KU Leuven), Prof.dr. M.J. van der Wal (Universiteit Leiden) en Dr. T. van der Wouden (Meertens Instituut), met als toegevoegde opponenten Dr. A. Reuneker (Nederlandse Taalkunde Leiden) en Prof.dr. H. van der Flier (Arbeids- en organisatiepsychologie VU). De datum van verdediging van de dissertatie was 11 mei 2026. LOT distribueert de dissertatie fysiek en digitaal via https://www.lotpublications.nl. Het DOI-nummer van de LOT-uitgave is https://dx.medra.org/10.48273/LOT0713.
 Het onderzoek is uitgevoerd aan de Vrije Universiteit, Faculteit der Sociale en Geesteswetenschappen, School der Geesteswetenschappen. Het project is in de jaren vóór 2017 voor Bartie Thijs geïnitieerd door wijlen Dr. Saskia Daalder, als vervolg op haar drie publicaties over mits (Daalder 2006, 2007 en 2009), waarin de constructie mits + pp door een gebrek aan gegevens niet aan de orde was gekomen. Gekozen is voor een corpusgebaseerd onderzoek, waarvoor Daalder en Thijs het corpus hebben aangelegd. Dit, het corpus mits.pp, is in mei 2022 zodanig afgerond, dat het onderzoek kon starten.
 Het corpus mits.pp zal worden gedeponeerd in DANS.

De inhoud van het corpus

Het corpus bestaat uit een verzameling tekstfragmenten uit de periode 1450-1700, geschreven in een van de taalvarianten die indertijd in de Lage Landen (Republiek der Nederlanden), Vlaanderen en Belgisch Brabant als schrijftaal gebruikt werden. In elk van de tekstfragmenten staat het voegwoord mits (mids, mitz, midts), aangevuld met een tegenwoordig deelwoord, bijv. schreeuwende, betalende, ontvangende, lachende. In plaats van ‘tegenwoordig deelwoord’ wordt ook de afkorting pp gebruikt. Mits, gecombineerd met een pp, dat op zijn beurt aangevuld wordt met allerlei zinsdelen en bepalingen, leidt geen volledige bijzin in met eigen persoonsvorm en uitgedrukt onderwerp, maar een beknopte bijzin. Dat is een bijzin zonder persoonsvorm en zonder zichtbaar onderwerp, met als kern enkel een tegenwoordig deelwoord. Bijvoorbeeld: Je bent van harte welkom in mijn opgeknapte huis, mits geen naaldhakken dragend; anders krijg ik putjes in m’n nieuwe parket. Lezers begrijpen wie als (niet-)drager van de naaldhakken bedoeld wordt, nl. de aangesprokene (je).
 In de periode 1450-1700 komt de combinatie mits + pp, anders dan nu, tamelijk vaak voor; echter niet of nauwelijks in geestelijke en literaire teksten, waardoor er in de historisch-linguïstische literatuur amper iets over de combinatie te vinden is. Maar wie zoekt in brieven, akten of andere geschriften over handel, bestuur of recht, zoals in statuten van een gilde of een vonnis van schepenen, stuit volop op mits + pp.

De opbouw van het corpus

Het corpus bevat 300 mits.pp-fragmenten, strikt chronologisch geordend naar het eerste jaar van publicatie. Omdat elk fragment vertaald, toegelicht en geanalyseerd wordt, is het corpus geen bundeling van kale gegevens, maar een verzameling geïnterpreteerde data. Van interpretatieve aard is ook het vet drukken van mits + pp in de brontekst, evenals de markering van een mits.pp-frase en een zgn. Q-frase (zie hiervoor de pagina Documentatie).
 Het streven is geweest het corpus zo gevarieerd en evenwichtig mogelijk samen te stellen. Zo zijn er van alle opeenvolgende tijdsneden, van 1450 tot 1700, ongeveer dertig fragmenten. De ontwikkeling van mits.pp met het tijdverloop wordt daardoor als het ware op de voet gevolgd. Variatie is er ook in het type bron dat geraadpleegd is bij het selecteren van de fragmenten: niet alleen digitale, ook gedrukte papieren bronnen of zelfs handschriften, niet alleen historische, ook literaire publicaties en niet alleen materiaal van hedendaagse archivarissen, ook van 18e- en 19e-eeuwse filologen. Ook variatie naar tekstcategorie (teksttype) is aangebracht door in iedere tijdsnede te zorgen voor afwisseling tussen juridische, bestuurlijke, communicatieve en vrije teksten. Maar evenwicht in de zin van regionale variatie en variatie naar sociale sfeer is alleen gedeeltelijk bereikt. Meer dan dat was niet haalbaar (zie verder §3.3 en §3.4 dissertatie).

De mogelijkheden van dit webcorpus

De fragmenten kunnen door iedere bezoeker van deze website, onderzoeker of niet, gebruikt worden naar eigen keuze. Men kan ze gewoon als verhaalfragment lezen. Of als bron om kennis te maken met handel in de periode 1450-1700, rechtspraak, kleinbedrijf, gildewezen, zeevaart, binnenvaart, landverkoop en wat dies meer zij. Of om na te denken over de veelkleurige, contextafhankelijke en met het tijdverloop verschuivende betekenis van mits. Of om, mede aan de hand van de Toelichtingen op de woordbetekenissen in de fragmenten, zelf met één van de historische woordenboeken aan de slag te gaan, waardoor de geschiedenis van de huidige Nederlandse taal (de noordelijke en zuidelijke varianten) gaat leven. Of om uit dit corpus met historisch taalmateriaal een nieuw taalmodel af te leiden. Etcetera.
 Op de corpuspagina kan een ‘tijdsnede’ worden geselecteerd (T01 = de periode 1450-1520, maar T02, T03, T04, etc. duiden steeds op een tijdvak van twintig jaar). Per tijdsnede komen omstreeks dertig fragmenten (citaatnummers) in beeld. In het bij elk fragment horende blokje Vertaling staat wat het in de oudere taal geschreven fragment in hedendaagse bewoordingen betekent. Vertalen was voor de corpusbouwers noodzakelijk, omdat de oudere Nederlandse teksten, en in het bijzonder mits + pp daarin, hun betekenis niet onmiddellijk prijsgeven. Verder kan, naar keuze, de Toelichting op het fragment opgeroepen worden, of de Analyse (i.c. van de betekenis van mits.pp in de betreffende tekst). Op tekstcategorie kan gezocht worden wanneer men mits.pp in juridische documenten met elkaar wil vergelijken, of juist in bestuurlijke, dan wel in communicatieve of vrije teksten. Op plaatsnaam zoeken is ook mogelijk. Zie voor overige zoekmogelijkheden de filteropties op de corpuspagina.

Naast het corpus bevat deze website nog enkele speciale pagina’s: enige documentatie, informatie over het onderzoek, een bibliografie en een topografisch overzicht van de plaatsen waar de gebruikte corpusfragmenten geschreven zijn of waarmee ze nauw verband houden.

Colofon

---

© 2026 - Bartie Thijs

Deze website is tot stand gekomen zonder gebruik te maken van generatieve AI. Het is niet toegestaan om de inhoud van de website direct of indirect te gebruiken voor het trainen van commerciële AI-technologieën.
De gebruiker van deze site heeft het recht (delen van) het corpus te distribueren, bewerken of gebruiken voor didactische of wetenschappelijke doeleinden, onder de voorwaarden vermeld in de akte van Creative Commons: ‘4.0 Internationaal CC BY-NC-SA 4.0’ (naamsvermelding, niet commercieel en gelijk delen). Zie https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/