Op deze pagina wordt de annotatie van de tekstfragmenten in het corpus toegelicht. Tevens wordt kort besproken uit welke elementen de onderdelen Toelichting en Analyse bestaan en worden de afkortingen en termen toegelicht die in deze onderdelen worden gebruikt. Ook wordt beknopt de status van de Vertaling toegelicht.

Annotatie van de tekstfragmenten

De oudere Nederlandse tekstfragmenten die deel uitmaken van het corpus, zijn geannoteerd. Het kernidee achter de annotatie van de constructies met mits is dat deze bestaan uit een zgn. P- en een Q-frase. Daarbij staat P in het moderne Nederlands voor een voorwaarde en Q voor datgene waarvoor de voorwaarde opgegeven wordt, onafhankelijk van de volgorde waarin deze onderdelen van de constructie optreden (zie Daalder 2006). Dit is ongeveer vergelijkbaar met hoe in modern Nederlands een als-bijzin gevolgd (soms voorafgegaan) wordt door een dan-hoofdzin: Als jij bij me op bezoek komt (P), zul je gul getrakteerd worden (Q).

In het oudere Nederlands, het Middelnederlands en het Vroegnieuwnederlands tussen 1450 en 1700, betekent mits, ook als het een bijzin inleidt die een pp bevat, nog niet uitsluitend ‘op voorwaarde dat’. De mits.pp-frase drukt in die tijd een reden, oorzaak, begeleidende plicht, middel of voorwaarde P uit. De Q-frase duidt dan op de tegenhanger daarvan, respectievelijk een besluit, gevolg, voorschrift, doel of wenselijkheid. De Q-frase is soms een volledige zin, soms een bijzin en soms een los groepje woorden.

Aan de hand van twee corpusfragmenten (cit.nrs. 102 en 5) wordt hieronder uitgelegd wat de betekenis is van de annoterende tekens, overige symbolen en typografische details.

Dit vermueghen heeft Godt den mensche gegheuen te dien einde op /dat hy tselue verstant gebruike | ende hem seluen alle dinghen aldermeest nut make [Q] | mits kiesende van als het beste | ende verwerpende het quaede [mits.pp P] | Ende op dat hy jn alle syn doen hem beneerstighe alderbest te doen dat hem mueghelyk js | ende het qualyk doen opt aller neerstelixte weete te schuwen
(Bostoen 1984: 24 [Radermacher]) [Antwerpen, Brabant; 1568-T04]

Item [...] waer enich meester van den ambochte voirscreven oflivich gheworden, so /sel ?van [dan] sinen outsten soen op sijns vaders stoel sitten moghen [Q] mits betalende een pont was tottes outaers behoef [mits.pp P], (etc.)

Na elk fragment staat tussen ronde haakjes de verwijzing: het bibliografisch item van de gebruikte uitgave, het jaar van uitgave en het bladzijdenummer. In het eerste voorbeeld is dat (Bostoen 1984: 24 [Radermacher]). Het bibliografisch item is te vinden in de sectie ‘Bronnen corpusfragmenten’ van de Bibliografie. Met het tussen vierkante haken ingevoegde [Radermacher] vermeldt de samensteller van het corpus de auteur van de brontekst.

Tenslotte staat na de verwijzing een informatieblokje tussen vierkante haken, met daarin achtereenvolgens:

• de plaats van schrijven (in het voorbeeldfragment: Antwerpen);
• de regio (hier: Brabant);
• na de puntkomma, vetgedrukt: het jaar van eerste publicatie (hier: 1568);
• de tijdsnede waarin dit jaar valt (hier: T04).

Vertaling

De vertaling van het in ouder Nederlands geschreven fragment naar het moderne Nederlands heeft het doel expliciet te maken hoe het fragment met mits + pp geïnterpreteerd wordt. Om recht te doen aan het oudere Nederlands is de vertaling voor zover mogelijk tekstgetrouw. Daarom wordt niet van een hertaling gesproken, maar van een vertaling.

Toelichting

Vaste elementen van het onderdeel Toelichting zijn:

• aan het begin: informatie over de specifieke brontekst, de auteur en de gebruikte uitgave
• de tekstcategorie waaronder het valt bij de corpusbouw, in dit geval tekstcat. C. Globale omschrijving van de tekstcategorieën: A1: juridisch, A2: regelgevend, B: communicatief, C: vrije tekst
• soms: bijzonderheden over de transcriptie, bijvoorbeeld als deze diplomatisch is.
• woorden: woordbetekenissen, met verwijzing naar één of meer historische woordenboeken (MNW, VMNW, WNT) en met vermelding van de in de vertaling gekozen (sub)betekenis

Analyse

Vaste elementen van het onderdeel Analyse zijn:

• een parafrase van de Q-frase en de mits.pp-frase met nadruk op de relatie Q - P
• vaststelling van de betekenis van mits in de mits.pp-frase (P). Betekenismogelijkheden zijn: instrumenteel, temporeel-momentaan, oorzakelijk, redengevend, comitatief en voorwaardelijk (conditioneel). Deze betekenisaanduidingen worden vet weergegeven.
• interpretatie: welke persoon is het niet-uitgedrukte subject van de mits.pp-frase? Interpretatie vindt plaats op grammaticale en interpretatieve gronden. Keuze uit 'conjunct' (zie hieronder verdere afkortingen), 'semi-conjunct' (idem) of 'absoluut' (zie §4.3.4 dissertatie)

In de onderdelen Toelichting en Analyse worden de volgende elementen gecursiveerd:

• het woord mits (mids, midts, mets)
• afkortingen (pp, Inf, MNW)
• woorden etc. die worden geciteerd uit de oudere Nederlandse tekst in het besproken corpusfragment.

Gebruikte afkortingen en terminologie